Celem tego typu zlecenia jest znalezienie nowego rozwiązania dla niewielkich dotacji, których zasadniczym celem jest wspieranie aktywności społecznej.
 

Cel Bonu na aktywność - regrantingu

Celem tego typu zlecenia jest znalezienie nowego rozwiązania dla niewielkich dotacji, których zasadniczym celem jest wspieranie aktywności społecznej. Zgodnie z Ustawą o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie samorząd nie może przekazać środków wprost na prowadzenie działalności statutowej. Dlatego organizacje pozarządowe muszą składać wnioski na realizację zadań publicznych. Trudno jednak za realizację zadania publicznego traktować dotację rzędu 500, 1000, czy 2000 zł, które przeznaczane są np. na organizację spotkania osiedlowego, zajęć dla dzieci, czy różne formy aktywizacji seniorów realizowane przez stowarzyszenia czy niewielkie fundacje. Powszechne jest poczucie nadmiarowości procedur, wymaganych Ustawą, w stosunku do skali realizowanych działań. W intencji samorządu przyznawanie takich dotacji jest chęcią rozbudzenia i podtrzymania aktywności społecznej, a nie rozwiązaniem istotnego problemu społecznego (chyba, że jest nim po prostu niska aktywność mieszkańców, a powierzone środki mają ją rozbudzić). Z perspektywy organizacji otrzymanie takich środków zapewnia pokrycie minimum kosztów funkcjonowania organizacji i stanowi tytułowy „Bon na aktywność - regranting”. Trudno doszukiwać się tu motywacji polegającej na chęci realizowania istotnego „zadania publicznego”.

Zapisy Ustawy o pożytku nie różnicują procedur dla niewielkich w skali i dużych zadań. Pewien wyłom stanowi procedura z art. 19a (tryb pozakonkursowy). Jest ona jednak możliwa do zastosowania w odniesieniu do małej liczby zadań (ograniczenie ustawowe wskazuje, że w ten sposób można przekazać maksymalnie 20 proc. wszystkich środków przewidzianych na realizację zadań przez organizacje pozarządowe), a poza tym nakłada te same obowiązki biurokratyczne na organizacje pozarządowe (m.in. ten sam wzór oferty, umowy i sprawozdania).

Warto też podkreślić, że proponowane przez nas podejście oznacza uznanie za wartościowe inwestowania w aktywność lokalną. Bon na aktywność - regranting jest inwestycją, której efekty są odsunięte w czasie. Najbardziej istotne nie jest bowiem to, co będzie bezpośrednim produktem każdego zrealizowanego projektu. Istotą jest suma tych działań, która daje poczucie możliwości i szansy obywatelskiego zaangażowania. Jest inwestycją w przyszłość, która umożliwia budowanie lokalnych więzi i zaufania, spaja społeczność lokalną we wspólnych przedsięwzięciach. Szukając metafory można by przytoczyć przykład malowania siatki sprejem – część farby zapewne ulotni się nie trafiając w siatkę, ale część zostaje – powodując, że siatka ma nowy kolor. Podobnie jest z Bonem na aktywność – część projektów zostanie zrealizowana i ich organizatorzy nie podejmą wspólnie już żadnych działań, ale dla części będzie to dopiero początek, który w dłuższej perspektywie zbuduje ich potencjał do podejmowania większych wyzwań. Zachętą do ich podejmowania jest konstrukcja typów zleceń, którą proponujemy – łatwy mechanizm wejścia w system dotacji (proste procedury, więcej dotacji), szerokie „podium” (dotacja niemal dla każdego) – a więc niska rywalizacja między tymi, którzy pomysły zgłaszają.


Co to jest regranting?

Regranting polega na przekazywaniu dotacji za pośrednictwem operatora. W tej formie samorząd przyznaje tylko jedną dużą dotację, zgodnie z zasadami przewidzianymi w ustawie2 – cała pula środków, dotychczas trafiających do wielu organizacji, zostaje przekazana tak zwanemu operatorowi, którego zadaniem jest zorganizowanie konkursu i dalsze rozdysponowanie pieniędzy innym organizacjom. Plusem takiego rozwiązania jest niewątpliwie to, że operator nie jest zobowiązany do stosowania trybów ustawowych, może więc wykorzystać prostsze formularze, zastosować inne kryteria oceny lub dodatkowo objąć wsparciem grupy nieformalne. Operator może także powołać komisje do rozpatrywania ofert. Samorząd w ramach zlecenia zadania operatorowi może nałożyć na niego pewne obowiązki – np. konieczność włączenia przedstawicieli samorządu do komisji konkursowej, obowiązek wspierania organizacji pozarządowych na etapie składania ofert i realizacji otrzymanych dotacji itp.

Przykład regrantingu

Poniżej prezentujemy, w jaki sposób niektórym samorządom udało się przejść zmianę i jaki osiągnęły efekt.

Przykład zmiany - zlecenie Bonu na aktywność - regranting

Stan obecny

Stan po zmianie

Gmina zgodnie z trybem Ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, co roku ze środków miejskich finansuję zadania związane z aktywizacją mieszkańców. Jednak tego typu konkursy przede wszystkim skierowane są do doświadczonych organizacji, posiadających niezbędne zaplecza do prowadzenia chociażby pełnej księgowości i zaplecza biurokratycznego, co gwarantuje samorządowi poprawność rozliczenia pozyskanych środków.
Gmina kontroluję i rozlicza kilkanaście zadań z zakresu aktywizacji społeczności lokalnej a organizacje realizujące projekty, zobowiązuję do wypełnienia formularzy przewidzianych w rozporządzeniu zapewniając zgodność rozliczania dotacji z przepisami prawa.

Gmina ogłasza konkurs, planując jednocześnie zorganizowanie w 70 rocznicę Powstania Warszawskiego, nie tylko uroczystości oficjalnych, ale przede wszystkim czynne włączenie w tą uroczystość mieszkańców. Stąd pomysł na dofinansowanie 63 inicjatyw obywatelskich związanych z 63 dniami Powstania.
Operator wyłoniony w konkursie będzie mógł przekazać 63 Bony na aktywność mieszkańcom gminy, w wysokości od 1000 do 5000 zł, zajmie się ich wyborem, wsparciem projektodawców, nadzorem i rozliczeniem przekazanych dotacji. Dzięki takiej formie zlecenia, gmina wspiera kreatywne formy działania na rzecz najbliższego otoczenia i wspólnot lokalnych, zwiększa realizacje oddolnych działań lokalnych i włącza mieszkańców gminy w budowanie kreatywnego wizerunku gminy.


O czym warto pamiętać?

Najważniejszym wyzwaniem dla tego typu przekazywania środków finansowych jest znalezienie organizacji, która ma potencjał do prowadzenia działań operatora konkursu.

Wdrożenie bonu na aktywność wymaga tego, aby potencjalny organizator regrantingu posiadał i/lub zapewniał następujące kluczowe kompetencje i cechy:

  • zaufanie innych organizacji,

  • obiektywność oceny,

  • sprawną obsługę administracyjną i prawną,

  • dotarcie do klientów/odbiorców działania z informacją,


Korzyści i szanse z zastosowania Bonu na aktywność

Korzyści Szanse
  • Znaczące uproszczenie procedur po stronie organizacji i urzędu.

  • Mniejsze dotacje zmniejszają ryzyko „demoralizowania” organizacji dużymi dotacjami, gdy organizacja rozbudowuje aparat biurokratyczny, a potem musi go utrzymywać.

  • Odsunięcie od urzędu roszczeń związanych z nieprzyznaniem dotacji

  • Zmniejszenie odpowiedzialności za ryzyko w przypadku nieudanych przedsięwzięć.

  • Jedna umowa i jedno sprawozdanie – mniej biurokracji i mniejsze obciążenie urzędników.

  • Pojawianie się innowacyjnych pomysłów ze strony organizacji i społeczności lokalnej.

  • Większa liczba wspieranych inicjatyw.

  • Zwiększenie liczby dotacji – to większa liczba zadowolonych.

  • Poczucie, że każdy dobry pomysł ma szansę na wsparcie finansowe.

  • Synergia – efektem jest suma małych działań.

  • Łatwość „wejścia” do systemu dotacji

  • Przygotowanie potencjału do realizacji większych zadań przez organizacje.

  • Możliwość włączenia sektora prywatnego (dużych firm i małych przedsiębiorców) w formule dodatkowych wkładów finansowych z ich strony dla operatora.

  • Budowanie potencjału dla tworzenia funduszu lokalnego – instytucji pośredniczącej w pozyskiwaniu środków na aktywność społeczną.


Kwestie prawne

Regranting jest zgodny z obecnymi przepisami prawnymi, na podstawie nowelizacji Ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie w 2010 roku.

W art. 16. ust. 7. tej ustawy czytamy:

Organizacje pozarządowe lub podmioty wymienione w art. 3 ust. 3, z którymi organ administracji publicznej zawarł umowę, o której mowa w ust. 1, mogą zlecić realizację zadania publicznego wybranym, w sposób zapewniający jawność i uczciwą konkurencję organizacjom pozarządowym lub podmiotom wymienionym w art. 3 ust. 3, niebędącym stronami umowy, odpowiednio o wsparcie realizacji zadania publicznego lub o powierzenie zadania publicznego.

Zapis ten umożliwia organizacji pozarządowej, która otrzymała dotację na realizację zadania publicznego, dalsze podzlecanie zadania innym organizacjom pozarządowym. Zasadniczym wymogiem takiego podzlecania jest zapewnienie jawności i uczciwej konkurencji w sposobie wyboru organizacji, które otrzymają podzlecenie.

Choć ustawodawca nie czynił tego wprost w przepisach prawa, zadania publiczne można podzielić na dwa rodzaje: o charakterze obowiązkowym, np. zaspokajanie potrzeb z zakresu pomocy społecznej oraz takie, których realizacja jest zadaniem samorządu, ale ich niezrealizowanie nie spowoduje znaczącego pogorszenia sytuacji życiowej mieszkańców. Do tej drugiej kategorii należą zadania z zakresu szeroko rozumianej aktywności lokalnej. Bon na aktywność odnosi się do drugiej kategorii zadań publicznych należących do kompetencji organów samorządu terytorialnego. W przypadku samorządu gminnego są one określone w art. 7 Ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U. 1990 Nr 16 poz. 95 z późniejszymi zmianami):

  • wspierania i upowszechniania idei samorządowej, w tym tworzenia warunków do działania i rozwoju jednostek pomocniczych i wdrażania programów pobudzania aktywności obywatelskiej,

  • współpracy i działalności na rzecz organizacji pozarządowych,

  • współpracy ze społecznościami lokalnymi i regionalnymi innych państw.


Aby przekazać organizacji pozarządowej zadanie w formie regrantingu należy uwzględnić:

  • Niezbędne zapisy w programie współpracy z organizacjami pozarządowymi

Program współpracy powinien zawierać w swoich zapisach zakres współpracy, w tym zadania priorytetowe oraz formy współpracy, określając jako jedną z nich regranting.

  • Ogłoszenie o konkursie ofert

W ogłoszeniu należy zawrzeć wymóg, by podmiot składający ofertę opisał kto będzie mógł ubiegać się o środki finansowe, jakie procedury zostaną zastosowane oraz z iloma podmiotami planuje zawszeć umowę na realizację zadania.